صمغ آنغوزه طب اسلامی (انقوزه، حلتیت)

صمغ آنغوزه طب اسلامی شیره خشک شده ریشه گیاه آنغوزه است که برای گرم کردن بدن های سرد و بلغمی، باز کردن صدای گرفته بعد از سرماخوردگی و کم کردن نفخ مصرف می شود. داخل این بسته شش گرمی فقط صمغ آنغوزه است و هر شب به اندازه یک تا دو نخود از آن لازم دارید. صمغ آنغوزه یکی از داروهای طب اسلامی تبریزیان است که عطاری طهماسبی به عنوان نماینده رسمی مرکز آیت الله تبریزیان عرضه می کند.

مزایای صمغ آنغوزه طب اسلامی

• صمغ خام به جای پودر ادویه: پودر آنغوزه بازار ادویه معمولا با آرد و صمغ های دیگر مخلوط می شود تا بوی آن ملایم شود. در این بسته خود صمغ را بدون ماده پرکننده تحویل می گیرید.

• دستور مصرف روشن: مقدار خوراکی و روش غرغره را مرکز طب اسلامی آیت الله تبریزیان مشخص کرده است و لازم نیست مقدار را حدسی انتخاب کنید.

• مصرف کم در هر نوبت: هر شب یک تکه به اندازه نخود کافی است و به همین دلیل بسته کوچک آن برای یک دوره کامل جواب می دهد.

• دو روش مصرف با یک بسته: برای سردی بدن و نفخ آن را می خورید و برای گرفتگی صدا با محلول آن غرغره می کنید.

ترکیبات و مشخصات

• صمغ خشک ریشه گیاه آنغوزه با نام علمی Ferula assa-foetida

• وزن بسته: ۶ گرم

• طبع در طب سنتی: گرم و خشک

• بو و طعم: بوی تند شبیه سیر و طعم تلخ و گزنده

• شکل: تکه های صمغی زرد تا قهوه ای

بررسی های شیمیایی نشان می دهد ۴۰ تا ۶۴ درصد صمغ آنغوزه رزین، حدود ۲۵ درصد آن صمغ محلول و ۳ تا ۱۷ درصد آن اسانس است. بوی تند آنغوزه از ترکیب های گوگرددار همین اسانس می آید.

آنغوزه، انقوزه و حلتیت یک چیز هستند؟

بله. آنغوزه، انغوزه، انقوزه و آنقوزه شکل های مختلف نوشتن یک نام هستند. کتاب های طب سنتی همین صمغ را «حلتیت» نامیده اند و نام انگلیسی آن Asafoetida است. در آشپزی هندی هم با نام «هینگ» شناخته می شود.

آنغوزه تلخ و شیرین چه فرقی دارند؟

فروشنده های ایرانی صمغ آنغوزه را به دو نوع تلخ و شیرین تقسیم می کنند. نوع تلخ بو و طعم تندتری دارد و بیشتر برای مصرف دارویی خریده می شود، در حالی که نوع شیرین ملایم تر است و بیشتر به کار ادویه می آید. هیچ کدام مزه شیرین ندارند و این نام فقط شدت تلخی را نشان می دهد.

تفاوت آنغوزه و باریجه

این دو صمغ از دو گیاه هم خانواده گرفته می شوند ولی جای یکدیگر مصرف نمی شوند.

آنغوزه اصل را چطور بشناسیم؟

• بو: بوی تند و ماندگار شبیه سیر و پیاز دارد و اگر بو ضعیف باشد، صمغ کهنه یا مخلوط است.

• بافت: صمغی و کمی چسبناک است و با گرمای دست نرم تر می شود، در حالی که پودر مخلوط زیر انگشت مثل آرد پخش خواهد شد.

• رفتار در آب: وقتی تکه ای از آن را در آب گرم هم بزنید، آب شیری رنگ می شود.

• ناخالصی: صمغ مرغوب شن، خاک و خرده چوب ندارد.

کاربرد صمغ آنغوزه

دو کاربرد اول این جدول را مرکز طب اسلامی آیت الله تبریزیان برای صمغ آنغوزه نوشته است. کاربرد سوم از طب سنتی می آید و یک پژوهش انسانی هم آن را بررسی کرده.

آنغوزه برای معده و نفخ

طب سنتی ایران و هند صمغ آنغوزه را بادشکن و کمک کننده هضم می داند و آن را برای معده ضعیف، دل درد و نفخ به کار برده است. در یک پژوهش انسانی، ۴۳ نفر که سوء هاضمه بدون زخم معده داشتند سی روز فرآورده آنغوزه یا کپسول بی اثر خوردند. نفخ و سنگینی بعد از غذا در گروه آنغوزه خیلی بیشتر از گروه دیگر کم شد.

این پژوهش کوچک بود و به جای صمغ خام با کپسول فرآوری شده انجام شد و به همین دلیل نتیجه آن را فقط نشانه امیدوارکننده می دانیم. اگر نفخ شما بیشتر بعد از غذا سراغتان می آید، هاضوم هم با ترکیب زنیان، آویشن و سیاه دانه برای همین کار ساخته شده است.

آنغوزه برای لاغری

هیچ پژوهش انسانی اثر آنغوزه را بر کم شدن وزن یا چربی شکم نشان نداده است. آنغوزه می تواند نفخ را کم کند و شکم کمتر باد کرده به نظر برسد، ولی این اتفاق با چربی سوزی فرق دارد. صمغ آنغوزه را برای لاغری نخرید.

برای چه کسانی مناسب است

• کسانی که مزاج سرد و بلغمی دارند و دست و پایشان بیشتر وقت ها سرد است.

• کسانی که بعد از سرماخوردگی صدایشان گرفته و خش دار مانده است.

• کسانی که بعد از غذا نفخ و سنگینی دارند و غذاهای سرد زود اذیتشان می کند.

• کسانی که صمغ خام آنغوزه را برای مصرف دارویی می خواهند و پودر مخلوط ادویه به کارشان نمی آید.

اگر مشکل اصلی شما خود بلغم است و نشانه هایی مثل خلط پشت حلق، سنگینی سر و خواب آلودگی دارید، قرص بلغم زدا طب اسلامی داروی اصلی این کار است و صمغ آنغوزه فقط کنار آن کمک می کند. صمغ آنغوزه برای گرم مزاج ها، زنان باردار و شیرده و کودکان مناسب نیست.

روش مصرف صمغ آنغوزه

دستور مصرف مرکز طب اسلامی آیت الله تبریزیان برای صمغ آنغوزه این است:

1. با نوک چاقو تکه ای به اندازه یک نخود از صمغ جدا کنید.

2. برای مصرف خوراکی، تکه را بدون جویدن و مثل قرص با یک لیوان آب قورت بدهید.

3. برای غرغره، صمغ را در آب جوش خوب هم بزنید تا آب شیری رنگ شود و بعد از ولرم شدن غرغره کنید.

4. محلول غرغره را قورت ندهید و بعد از غرغره دهان را با آب بشویید.

طریقه مصرف آنغوزه برای معده

برای نفخ و هضم، همان یک نخود در روز کافی است و بهتر است آن را بعد از غذا با آب ولرم قورت بدهید. مقدار رایج مصرف دارویی صمغ آنغوزه در منابع ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلی گرم در روز ثبت شده است و یک تا دو نخود در همین محدوده قرار می گیرد. بیشتر از این مقدار معده را تحریک می کند و نتیجه را برعکس خواهد کرد.

با بوی تند آنغوزه چه کنیم؟

بوی آنغوزه وقتی آزارتان می دهد که آن را بجوید یا در دهان نگه دارید. اگر تکه صمغ را لای یک تکه خرما یا کمی عسل بگذارید و فورا قورت بدهید، بو و طعم آن را تقریبا حس نمی کنید.

یک بسته برای چند شب کافی است؟

نخود در وزن های قدیم حدود یک پنجم گرم است و به همین دلیل یک بسته شش گرمی با مصرف شبی یک نخود حدود یک ماه دوام می آورد. اگر شبی دو نخود مصرف کنید یا برای غرغره هم از آن بردارید، بسته زودتر تمام می شود.

نحوه نگهداری

• صمغ را در ظرف شیشه ای با در کاملا بسته نگه دارید، چون بوی آن به مواد غذایی اطراف می نشیند.

• ظرف را در جای خشک و خنک و دور از نور آفتاب و گرمای اجاق بگذارید.

• با قاشق یا چاقوی خشک از صمغ بردارید تا رطوبت به آن نرسد.

• بسته را دور از دسترس کودکان نگه دارید.

هشدارهای مصرف

• بارداری: زنان باردار نباید صمغ آنغوزه بخورند، چون طب سنتی آن را قاعده آور می داند و منابع دارویی مصرف آن را در بارداری ممنوع کرده اند.

• شیردهی: مادران شیرده هم مصرف نکنند، چون ترکیب های آن ممکن است از راه شیر به نوزاد برسد.

• نوزاد و کودک: به نوزاد و کودک آنغوزه ندهید. در نوزادانی که برای دل درد به آن ها آنغوزه خورانده بودند، اختلال خونی خطرناک گزارش شده است.

• داروهای رقیق کننده خون: اگر وارفارین، آسپرین روزانه یا داروی مشابه می خورید، آنغوزه مصرف نکنید، چون ممکن است خطر خونریزی را بالا ببرد.

• داروهای فشار خون: آنغوزه ممکن است فشار خون را پایین بیاورد و مصرف آن کنار داروی فشار باید با نظر پزشک باشد.

• جراحی: از دو هفته قبل از جراحی مصرف را قطع کنید.

• مصرف زیاد: بیشتر از مقدار دستور نخورید. مصرف زیاد آنغوزه با آروغ، نفخ، اسهال، سردرد و ورم لب همراه بوده است.

• گرم مزاج ها: آنغوزه گرم کننده قوی است و در افراد گرم مزاج سردرد، جوش و بی قراری می آورد.

اگر بیماری زمینه ای دارید یا داروی دائمی می خورید، قبل از مصرف با پزشک خود مشورت کنید.

سوالات متداول

آنغوزه برای کودکان و نوزادان ضرر دارد؟

بله. خوراندن آنغوزه به نوزاد برای دل درد و نفخ کار خطرناکی است و در گزارش های پزشکی به اختلال شدید اکسیژن رسانی خون منجر شده است. این محصول فقط برای بزرگسالان است.

آنغوزه برای انگل و کرم روده اثر دارد؟

طب سنتی آنغوزه را برای دفع کرم روده به کار برده است، ولی پژوهش انسانی معتبری این اثر را تایید نکرده است. برای انگل روده به پزشک مراجعه کنید تا داروی مشخص آن را بگیرید.

آنغوزه قوای جنسی را تقویت می کند؟

کتاب های طب سنتی آنغوزه را به خاطر طبع گرمش برای سرد مزاج ها مقوی باه نوشته اند. این کاربرد تجربه سنتی است و پژوهش انسانی درباره آن انجام نشده است.

آنغوزه را روی پوست و مو هم می شود زد؟

ما این کار را توصیه نمی کنیم. اثر آنغوزه بر مو و پوست ثابت نشده است و مالیدن آن روی پوست در بعضی افراد قرمزی و خارش ایجاد کرده است.

می شود صمغ آنغوزه را در غذا ریخت؟

بله. یک تکه خیلی کوچک صمغ را در روغن داغ حل کنید تا بوی تندش به عطری شبیه سیر و پیاز سرخ شده تبدیل شود. این مقدار برای یک قابلمه خورش یا عدسی کافی است.

آنغوزه را چه مدت می شود مصرف کرد؟

صمغ آنغوزه را تا وقتی مصرف کنید که مشکلتان برطرف شود. اگر بعد از دو هفته تغییری ندیدید یا نشانه های گرمی سراغتان آمد، مصرف را قطع کنید.

نکته صادقانه

صمغ آنغوزه داروی همه دردها نیست. بسیاری از سایت ها خواصی مثل لاغری، تنظیم قند و فشار خون و درمان بیماری های سخت را برای آن ردیف کرده اند که پشتوانه انسانی ندارند و ما هم آن ها را وعده نمی دهیم. این صمغ برای سه کار مشخص به درد می خورد: گرم کردن بدن سرد و بلغمی، باز کردن صدای گرفته و کم کردن نفخ. بوی آن هم واقعا تند است و اگر به بوی سیر حساس هستید، مصرفش برایتان راحت نخواهد بود.

منابع

• دستور مصرف انغوزه، مرکز طب اسلامی آیت الله تبریزیان

• Mala و همکاران، Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine، ۲۰۱۸ (کارآزمایی آنغوزه در سوء هاضمه)

• Mahendra و Bisht، Pharmacognosy Reviews، ۲۰۱۲ (ترکیبات و کاربردهای سنتی صمغ آنغوزه)

• Al-Qahtani و همکاران، ۲۰۲۰ (گزارش مسمومیت نوزاد با آنغوزه)